Stara jak świat...


Mapa jest nie tylko starsza niż książka, ale także starsza od samej sztuki pisania. Choć nie zachowały się żadne materialne dowody wiemy, że już prymitywne ludy czuły potrzebę robienia prostych rysunków najbliższej okolicy. Pramapa niczym nie przypominała współczesnych map. Pierwsze mapy ryte były na kamieniach, korze drzew, pleciono je z gałązek, kamyków, czy muszelek.

Nieco później w starożytnej Babilonii ryto je na glinianych tabliczkach, a w Egipcie faraonów malowano na papirusie. Podwaliny dla rozwoju kartografii stworzyli Grecy. Zawdzięczamy im nadanie mapom podstawy matematycznej, wprowadzenie ustalonych astronomicznie współrzędnych geograficznych i orientacji map ku północy (wbrew nazwie oriens (łac.) – wschód).

Dorobek starożytnych kartografów został niemal zaprzepaszczony przez średniowiecze. Sposób prezentacji na mapach został wtedy podporządkowany naukom kościelnym. Same mapy, przeważnie przedstawienia Ziemi (mappae mundi) pozbawione siatki kartograficznej i skali były rysowane schematycznie. Za to bogato zdobiono je rysunkami scen biblijnych i raju.

Ten stan rzeczy uległ zmianie dopiero w XIII/XIV w. kiedy Europejczycy poznali kompas i rozwinęła się żegluga handlowa w obszarze Morza Śródziemnego. Wówczas pojawiły się pierwsze portolany – mapy morskie, które zamiast siatki kartograficznej miały siatkę kompasową utworzoną z przecinających się linii róży wiatrów. Mapy te cechowała dość duża wierność odwzorowania przebiegu linii brzegowej.

Kroki milowe w rozwoju kartografii to okres Wielkich Odkryć Geograficznych i ... zastosowanie drzeworytów i miedziorytów do reprodukcji map. Mapa mogła być tworzona w więcej niż jednym egzemplarzu.

Pierwsze mapy „wielkoskalowe” przedstawiające nie całą Ziemię, ale mniejsze obszary np. państwa pojawiły się w XVI w.

A wiek XVII i XVIII to czas pomiarów Ziemi. Wynaleziono wówczas instrumenty miernicze: teodolit, stolik mierniczy, barometr, sekstant. Do pomiarów zastosowano metodę triangulacji. Mapy stały się bardziej dokładne, pojawiły się pierwsze mapy topograficzne w skalach zbliżonych do 1: 100 000. Walory szczegółowej mapy docenił Napoleon, który nakazał stworzenie jednolitej mapy dla krajów całej Europy. W ślad za nim podążyły Wielka Brytania, Austria, Rosja, Niemcy, Hiszpania, Szwajcaria. W XIX w. w niemal wszystkich państwach europejskich toczyły się wielkie prace topograficzne dla celów wojskowych. Rozwój nauk o Ziemi w XIX w. zaowocował z kolei powstaniem map tematycznych: geologicznych, klimatycznych, glebowych, zoogeograficznych, gospodarczych.

Wiek XX dał nowe narzędzia i metody do tworzenia coraz lepszych i bardziej szczegółowych map: fotogrametrię, zdjęcia lotnicze i satelitarne. Dzięki wprowadzeniu wysokonakładowego, wielobarwnego druku offsetowego mapa trafiła pod przysłowiowe strzechy.

Od czasów starożytnych do dziś kartografia przebyła długą drogę.

Obecnie bardziej niż na metody prezentacji zwraca się uwagę na dostosowanie mapy do jej zapisu na polach innych niż arkusz papieru. Jutro kartografii to mapy cyfrowe, mogące zawrzeć niewyobrażalnie wielki zasób informacji.

Bo przecież coraz częściej żeby zlokalizować miejscowość, wyspę, rzekę zamiast sięgnąć po atlas, korzystamy z google maps, zumi, geoportalu, targeo...

Coraz częściej, zamiast arkusza mapy w drogę zabieramy ze sobą urządzenie do nawigacji GPS czy zwykły telefon komórkowy.

Kto wie co jeszcze przyniesie nam wiek XXI?


... i niezbędna do życia!


Spróbujmy sobie wyobrazić codzienne życie bez map.

Administrację... Wojsko... Transport... Gospodarkę... Prace naukowo-badawcze... Szkoły... Szukanie gwiazdozbiorów na niebie... Wyprawy w góry... Marzenia o podróżach...

Od mapy zaczyna się nasze poznawanie świata. Żaden nawet najbardziej szczegółowy opis nie daje takiego wyobrażenia o opisywanym zjawisku jak mapa. Wystarczy rzut oka by poznać położenie, kształt, wielkość kontynentów, państw czy miast. Uważny i biegły w czytaniu map osobnik odczyta z mapy znacznie więcej. Wysokość nad poziomem morza, liczbę mieszkańców miast, ich funkcje administracyjne, połączenia drogowe i kolejowe, odległości miedzy obiektami, przebieg rzek, rozmieszczenie jezior, nazwy krain geograficznych, mórz i oceanów itd.

Mapa jest nieocenionym narzędziem badawczym. Analiza różnorodnych map tematycznych badanego obszaru pozwala dostrzec związki między różnymi zjawiskami, prognozować zmiany, planować działania. Pozwala też przedstawić wyniki prac badawczych.

Mapy wykorzystują w swej pracy niemal wszyscy. Nauczyciele, geolodzy, żołnierze, urzędnicy, nawigatorzy, kierowcy, marynarze, inżynierowie, sozologowie, klimatolodzy, astronomowie, historycy, etnografowie, demografowie, socjolodzy a nawet akustycy.

Mapa to swoista kompresja danych. Opis informacji zawartych na arkuszu mapy zająłby nieporównanie więcej miejsca, nie dając i tak pełnego wyobrażenia o omawianym zagadnieniu.

Walory mapy dostrzegają dydaktycy tworząc mapy mentalne. Nie mają one ani skali ani odwzorowania kartograficznego, ale wykorzystują umowne znaki graficzne pomagające usystematyzować wiedzę, ułatwiają procesy nauczania i przyswajania informacji o wzajemnych relacjach między różnymi zagadnieniami.

Tyle o wyższości mapy nad opisem. Zachęcamy: czytajcie Państwo mapy! To nieprzebrane źródło wiedzy o świecie, naturze, człowieku i jego aktywności.